Europees Hof: vrije advocaatkeuze

Iedereen met een rechtsbijstandverzekering heeft het recht op vrije keuze van advocaat. Dat volgt uit een baanbrekende uitspraak van het Europees Hof van Justitie.

Rechtsbijstandsverzekeraars hebben een gevoelig verlies geleden. Zij mogen verzekerden niet het recht ontzeggen om voor procedures zelf een advocaat te kiezen op kosten van de verzekeraar, zo heeft het Europees Hof van Justitie besloten. Hierbij gaat het om alle procedures, ook diegene waarvoor procesvertegenwoordiging door een advocaat niet verplicht is.

(Lees hier de gehele uitspraak van het Europees Hof van Justitie)

Dit heeft grote gevolgen voor de verzekeraars, die naar eigen opgaaf in Nederland drie miljoen particulieren en 400.000 ondernemingen als klant hebben en jaarlijks 400.000 geschillen behandelen. Als polishouders vaker een externe advocaat inschakelen, zullen de kosten voor rechtsbijstand waarschijnlijk stijgen.

De uitspraak is uitgelokt door (prejudiciële) vragen van de Hoge Raad over de verenigbaarheid van polisvoorwaarden van Das Rechtsbijstand met Europees recht. Das – met afstand marktleider – regelt in de voorwaarden dat zij in beginsel zelf rechtshulp verleent, tenzij de verzekeraar zelf beslist dat de zaak aan een externe rechtshulpverlener moet worden uitbesteed. Bij geen van de grote verzekeraars heb je het recht zelf te kiezen bij procedures waarvoor een advocaat niet verplicht is. Dat zijn in hoofdzaak procedures bij de kantonrechter en bestuursrechter.

Verschillen rechtsbijstandverzekeraars wat betreft vrije keuze advocaat

Of er vrije keuze is voor een procedure waarbij een advocaat verplicht is, verschilt per verzekeraar, blijkt uit bestudering van de voorwaarden. Zo heb je bij Das alleen recht om zelf te kiezen, als de verzekeraar zoals gezegd zelf wil uitbesteden. Achmea hanteert hetzelfde model. Bij SRK is er wel vrije keuze als een advocaat verplicht is, net als bij Arag. “We zullen onze voorwaarden aanpassen aan de nieuwe spelregels”, zegt de woordvoerder van Achmea.

Rechtsbijstandsverzekeraars laten de meeste geschillen behandelen door eigen medewerkers, die geen advocaat zijn. Zo houden ze de kosten en de premie laag. Pas als er belangenconflict is – bijvoorbeeld omdat bij een geschil beide partijen dezelfde verzekeraar hebben – of als er een succesvol beroep wordt gedaan op de interne geschillenregeling, is er in de regel vrije keuze.

Polisvoorwaarden vrije keuze advocaat strijdig met de wet

Veel voorwaarden zijn nu strijdig verklaard met Richtlijn 87/344/EEG en het daarmee corresponderende artikel 4:67 van de Wet Financieel Toezicht, waarin de vrije advocaatkeuze is geregeld. De Hoge Raad heeft dat vermoeden al, want de rechters concludeerden vorig jaar dat het erop lijkt dat “de richtlijn het recht op keuze van een rechtsbijstandverlener reeds doet ontstaan indien is voldaan aan de voorwaarde dat een zodanige procedure moet worden gevoerd”.

Omdat de vrije keuze zoals gezegd impact kan hebben op de premie en de toegankelijkheid van het recht, vond de Hoge Raad het toch nodig de Europese rechter te raadplegen. Met de antwoorden kan de Hoge Raad nu definitief beslissen in het voordeel van de verzekerde.

Zaak draait om vrije keuze advocaat bij kantonprocedure

De zaak draait om een verzekerde die zijn voormalige werkgever wenst aan te spreken voor schadevergoeding wegens kennelijk onredelijk ontslag. Voor deze kantonprocedure is bijstand van een advocaat geen wettelijk vereiste, maar de verzekerde wil deze procedure laten voeren door een door hem zelf aangewezen advocaat. Das heeft dat verzoek afgewezen.